فخر فروشی، همواره بلای جان انسان و جامعه بوده است. رسیدن به قله های كمال، خواسته و آرزوی همگان است و تك تك افراد می كوشند كه به اوجِ ارجمندی برسند.
بدیهی است رسیدن به اوج عظمت واقعی و یا به مرحله ای از آن، بسیار دشوار است؛ زیرا با درون و برون انسان و دل و جان او سر و كار دارد و باید فضائل، ریشه در جان بدوانند و تا آخر ما را همراهی كنند.

قرآن كریم نیز بر پیمودن راه تكامل تأیید و تأكید دارد و می فرماید: «سابِقُوا إلی مَغْفِرَةٍ مِن رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَالاَْرْضِ»؛(. حدید/21 ) «برای رسیدن به مغفرتی از پروردگارتان و بهشتی كه پهنایش چون پهنای آسمان و زمین است از هم دیگر سبقت بگیرید.»....


و این میل به ارجمند شدن، در همه انسانها هست، حتی در كسانی كه به بیراهه یا كژ راهه می روند، یا انسان را در حدّ حیوان، و یا محدود به این چند روز می دانند، یا همت و اراده خودسازی و پیمودن سربالایی و سختیهای قله افتخار را ندارند. اینان اگر از حقیقت خالی باشند، از فخرفروشی و خود برتربینی، كوتاه نمی آیند و بدین علت همواره تنور تفاخر داغ است.
این مبحث كه چرا پس از دو سه دهه از نهضت مقدس اسلامی، جامعه ما در سراشیبی سقوط اخلاقی و ارزشی قرار گرفته؛ به گونه ای كه بسیاری از مردم راهی را می روند كه از میدان ارزشهای انقلاب جداست و این كه چرا پول ارزش درجه اول شد و به مسخ فضیلتها انجامید، گسترده دامن است و «آسوده شبی خواهد و خوش مهتابی.»
تنها به این اشاره، بسنده می كنیم كه خیابان فرعی تفاخر كه فرو ریزنده فضیلت هاست از همین میدان منشعب می شود.
خانه از پای بست ویران است خواجه در بندِ نقش ایوان است
عجیب اینكه این دام خودنمایی و خودپسندی سر راه خوبان نیز گسترده شده است. از اینرو، امام سجاد علیه السلام در دعای مكارم الاخلاق از خدا «معالی اخلاق» می طلبد. و بلافاصله توفیق مصونیت از تفاخر را مطرح می فرماید:

«وَهَبْ لی مَعالَی الاْءَخْلاقِ وَاعْصِمْنی مِنَ الْفَخْرِ؛(صحیفه سجادیه، دعای 20) مكارم و محاسن اخلاقی را به من بده و مرا از فخرفروشی مصون دار!»

از آنجا كه صفات والا ممكن است زمینه ای باشد برای شهرت و قهرمان شدن و در نتیجه به خود بالیدن، امام علیه السلام این خطر را مطرح فرموده است. از طرفی، فخرفروشی همانند  بمبی، پایه های فضائل را ویران می كند، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در این باره هشدار می دهد ومی فرمایند:

«آفَةُ الْحَسَبِ الاْءِفْتِخارُ؛(الكافی، ج2، ) آفت شرافتهای انسانی، فخرفروشی است.»

زشتی خودستایی
امام علی علیه السلام می فرماید: «اَلاْءِفْتِخارُ مِنْ صِغَرِ الاْءَقْدارِ؛(غررالحكم، ص307، ) فخرفروشی از فرومایگی است.»

و نیزدرکلام دیگری چنین می فرمایند:

«لا حُمْق أَعْظَمُ مِنَ الْفَخْرِ؛(غررالحكم ص311، ح7185.)
حماقتی بزرگ تر از مباهات و به خود بالیدن نیست.»

معمولا پول خرد و سكّه، زیاد سر و صدا دارد، ولی اوراق بهادار و پولهای كاغذی بی صدا هستند. همچنین وقتی مرغ یك تخم می گذارد، مدتی داد و فریاد به راه می اندازد، اما درّ و گوهر در درون حیوانات دریایی همچون صدف، بی سر و صدا است. یك مشك یا ظرف پر از مایعات بی صداست، در حالی كه اگر اندكی در آن باشد پرصدا خواهد شد.

امام سجاد(علیه السلام) می فرماید: «عَجَبا لِلْمُتَكَبِّرِ الْفَخُورِ الَّذی كانَ بِالاْءَمْسِ نُطْفَةً ثُمَّ هُوَ غَدا جِیفَةٌ؛( الكافی، ج2، ) شگفتا از متكبر فخر فروش كه دیروز نطفه ای بود و فردا مرداری خواهد بود.»

هرگاه پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ناچار می شد خود را معرفی كند تا مردم بشناسند و ایمان آورند، به هیچ وجه خودستایی و فخرفروشی نمی كرد و مثلا می فرمود: «أَنَا سَیِّدُ وُلْدِ آدَمَ وَلا فَخْرَ؛( تلخیص الریاض، ج2،) من سرور فرزندان آدمم و قصد فخرفروشی نیست.»

ارزشهای موهوم
دستمایه های فخرفروشی دوگونه می تواند باشد: یا ارزشهای واقعی است مثل: ایمان، تقوا، علم، جهاد، ایثار و یا ارزش نماهای جاهلی كه در حقیقت جز موهومات و خیال پردازیها چیزی نیستند، خواه جاهلیت قدیم یا جدید.

تفاخر در هر دو بخش بد است، ولی در موهومات، زشت تر می باشد.
نمونه هایی از خودستایی جاهلی و موهوم
نژادپرستی
گیرم پدر تو بود فاضل از فضل پدر تو را چه حاصل

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هنگام فتح مكه فرمودند: «خدای تبارك و تعالی با اسلام، نخوت جاهلیت و نازِش به پدران و خاندانهای جاهلی را از شما زدود.

ای مردم! شما از آدم هستید و آدم از گل آفریده شد. بدانید كه امروز، بهترین شما نزد خدا و گرامی ترین شما در پیشگاه او پرهیزگارترین و فرمانبردارترین شما از اوست. بدانید كه عربیّت به پدری نیست كه (شما را) به دنیا می آورد. بلكه عربیت یك زبان است كه با آن سخن گفته می شود.

پس اگر عمل هر كس او را به بهشت و رضوان اللّه نرساند، شرافت خانوادگی اش او را نخواهد رساند.»(بحارالانوار، ج73، )

مجله مبلغان شماره58





طبقه بندی: رذائل اخلاقی، 
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 8 تیر 1390 توسط masuod